Stadyum ve spor salonu LED ekranları: skorbord, saha kenarı ve tribün ekranı rehberi

Stadyum LED ekran tek bir ürün değil, dört ekrandan oluşan bir sistemdir: ana skorbord ya da video ekranı, saha kenarındaki LED reklam panoları, tribün alnındaki şerit ekranlar ve kapalı salonlarda sahanın üzerinde asılı duran LED küp. İçlerinden birini tribündeki seyirci değil, yayın kamerası değerlendirir. Bu rehber her tipin şartnamesinin nasıl yazılacağını piksel aralığından yayın performansına, parlaklıktan çeliğe ve kontrol odasına kadar anlatır ve iki örnek projeyle biter.

Bir tesisteki dört stadyum LED ekran tipi

Ana skorbord ve video ekranı

Ana ekran skoru, süreyi, kadroları, canlı görüntüyü ve tekrarları taşır. Açık bir stadyumda genellikle karşılıklı iki uca yerleştirilen iki ekrandan oluşur; çatı strüktürüne ya da çelik bir kuleye bağlanır ki her koltuk en az birini görsün. Ekran başına 40 ile 120 m² ile tesisteki en büyük yüzeydir. Eski tip skorbord LED ekran yalnızca rakam gösterirdi; bugün skor, tam bir video yüzeyinin grafik katmanlarından yalnızca biridir.

Saha kenarı LED reklam panoları

Saha kenarı LED reklam panosu, oyun alanını çevreleyen baskılı sabit panoların yerini alır. Alçaktır, yaklaşık 0,9 ile 1 m yüksekliğindedir, ama uzundur: bir futbol sahasında karşı taç çizgisi boyunca ve iki kale arkasında toplam uzunluk 240 ile 260 m'yi bulur. Asıl izleyicisi evdedir; ana yayın kamerasının tam karşısında durduğu için maçın her geniş planında kadrajdadır. Bu yüzden tribüne göre değil, kameraya ve oyuncu güvenliğine göre tanımlanır.

Tribün alnındaki şerit ekranlar

Tribün LED ekran ya da şerit ekran, üst katın veya balkonun ön kenarına bağlanan uzun ve dar bir LED banttır; 0,6 ile 1,2 m yüksekliğinde, onlarca ya da yüzlerce metre uzunluğunda olabilir. Sponsor döngülerini, istatistikleri ve güvenlik mesajlarını taşır. Karşı tribünden okunduğu için piksel aralığı kaba olabilir; tribünün kavisini izlemek zorunda olması ise kabin geometrisini ve kablolamayı asıl tasarım sorusu yapar.

Kapalı salonlar için LED küp ekran

Kapalı salonda ekran koyacak uzak bir kale arkası yoktur; bu yüzden video ekranı sahanın ortasının üzerine asılır: dört yüzlü ve çatı makaslarına vinçlerle bağlanan bir LED küp ekran. Spor tesislerindeki büyük ekranlar arasında izleyiciye en yakın olanı budur; ön sıra 15 m, en üst sıra yaklaşık 40 m uzaktadır. Aynı zamanda oyuncuların üzerinde asılı bir yüktür ve bu, ağırlık ile askı sistemini şartnamenin en başına taşır.

Stadyum ekranı piksel aralığı: gerçek izleme mesafesinden başlayın

Piksel aralığı rehberimizdeki kural sporda da geçerlidir: milimetre cinsinden aralık kabaca metre cinsinden minimum rahat izleme mesafesine eşittir ve görüntü bunun iki ile üç katından en iyi görünür. Ana ekranın en yakın izleyicisi 50 m uzakta olabilir; sınırı piksellerin görünmesi değil, video için eldeki piksel sayısı ve en uzak koltuktan okunacak karakter yüksekliği belirler. Başlangıç noktası olarak şu aralıkları alın:

1. 01Açık stadyumda ana skorbord ya da video ekranı, 50–150 m: P6–P10.
2. 02Kapalı salonda LED küp ekran, 15–40 m: P3.9–P5.9.
3. 03Kapalı salonda kale arkası duvar skorbordu, 25–60 m: P4.8–P6.9.
4. 04Saha kenarı LED reklam panosu: P6–P10, kamera testiyle doğrulanır.
5. 05Karşı tribünden okunan şerit ekran: açık havada P10–P16, kapalı salonda P6–P10.

50 ile 150 m arasından görülen skorbord: P6–P10

Yalnızca mesafe kuralına bakılsa 16 mm bir ekran da yeterdi; ama bir video ekranı, tekrarı izlemeye değecek ayrıntıyla göstermek zorundadır. 12,5 × 6,7 m'lik bir ekran P8'de yaklaşık 1.560 × 840, P10'da 1.250 × 670 piksel verir. Aynı yüzey P16'da 780 × 420 piksele düşer ve yüzler bloklara dönüşür. Yazı için karakter yüksekliğini en uzun izleme mesafesinin en az 1/300'ü olarak planlayın: 150 m'de 0,5 m.

15 ile 40 m arasından görülen salon küpü: P3.9–P5.9

LED küp 15 ile 40 m arasından okunur ve yüzleri küçüktür, çoğu zaman yüz başına 10 ile 25 m²; iki olgu da aralığı aşağı çeker. P3.9'da 4,5 × 2,5 m'lik bir yüz 1.152 × 640 piksel verir; tekrar ve istatistik yan yana durabilir. P5.9'da aynı yüz yaklaşık 760 × 420 pikseldir ve küpün çoğunlukla skor ile süre gösterdiği salonlara uyar. P3.9'dan incesi asılı bir strüktüre yalnızca ağırlık ve güç ekler.

Saha kenarı panolarını seyirci değil yayın kamerası değerlendirir

En yakın seyirci 10 ile 20 m uzaktadır ve panoya değil maça bakar. Kamera 60 ile 90 m uzaktadır ama zum yapar: bir korner atışının yakın planında pano kadrajın üçte birini doldurabilir. 6 ile 10 mm arası aralıklar yaygındır ve karar, bir numune panonun gerçek kamera konumlarından çekilmesiyle verilir. Daha ince aralığın asıl yararı, hareli deseni (moiré) alışılmış odak uzaklıklarının dışına itmesidir.

Yayın gereksinimleri: kamera ne görür

Tazeleme hızı ve tarama oranı

Göze kusursuz görünen bir ekran televizyonda kullanılamaz durumda olabilir: göz ışığı zaman içinde toplar, yayın kamerası ise onu saniyenin binde biri kadar kısa dilimlerle örnekler. Bu yüzden ilk bakılacak değer tazeleme hızı, yani sürücülerin LED'leri saniyede kaç kez yeniden çizdiğidir. 1.920 Hz'de hızlı bir enstantane ekranı iki tazeleme arasında yakalar ve sponsorun logosunun üzerinden siyah bantlar kayar. Televizyona çıkan bir yüzey için taban 3.840 Hz'dir; süper ağır çekim konumlarının yakınında 7.680 Hz istemeye değer. Tarama oranını da sorun: statik ya da düşük çoğullamalı sürüş her LED'i karenin daha büyük bölümünde yanık tutar.

Düşük parlaklıkta gri tonlama, renk ve hareli desen

Akşam maçları projektör ışığında oynanır ve ekranlar gündüz çıkışlarının yüzde 20 ile 30'una kısılır. Zayıf sürücü çipleri kısıldıkça gri seviye kaybeder: geçişler bantlara bölünür, tekrardaki ten rengi lekelenir. Renk yayın renk uzayına kalibre edilmeli, beyaz noktası ayarlanabilmelidir. LED ızgarası ile kamera sensörünün girişiminden doğan hareli desen ise daha ince aralık, iyi tasarlanmış bir maske ve siparişten önce yapılan kamera testiyle azaltılır. Şartnameye şu maddeleri yazın:

1. 01Tam çıkışta değil, maç parlaklığında ölçülmüş 3.840 Hz ve üzeri tazeleme hızı.
2. 02Katalogda yazılı tarama oranı; kameraya bakan yüzeylerde düşük çoğullamalı sürüş.
3. 03Yüzde 20 parlaklıkta gösterilmiş 14 ile 16 bit gri tonlama.
4. 04Yayın standardına, Türkiye ve Avrupa'da 50 Hz'e kilitlenmiş kare hızı ve genlock girişi.
5. 05Kamera ile ekran arasında en çok iki ile üç karelik gecikme.
6. 06Kabulden önce gerçek kamera konumlarından, yakın zum dahil, çekilmiş bir test.

Saha kenarı LED reklam panosu: oyuncu güvenliği, eğim ve sanal reklam

Yumuşak maske, koruyucu ped ve darbe dayanımı

Saha kenarı panosu, bir sporcunun tam hızla çarpmasının beklendiği tek LED ekrandır; ayrıca saatte 100 km'yi aşan top darbelerini de karşılar. Bu yüzden ön yüzünde yumuşak maske kullanılır: her modülde sert siperlik yerine darbede esneyen ve cildi kesmeyen esnek kauçuk ya da polimer bir ön yüz. Üst kenar boyunca kesintisiz bir koruyucu ped uzanır, köşeler yuvarlatılmıştır ve saha tarafında hiçbir parça çıkıntı yapmaz. Darbe test raporunu isteyin.

Eğim açısı, yükseklik ve görüş hattı

Saha kenarı kabinleri, ön yüzü geriye yatıran ayarlı arka ayaklar üzerinde durur; eğim tipik olarak 0 ile 15 derece arasındadır. Eğim, LED ışınının en parlak bölümünü ana kamera platformuna yöneltir. Yüksekliği ön sıraların görüş hattı sınırlar: 0,9 ile 1 m olağandır. Pano hattında acil erişim, sedye güzergâhı ve oyuncu tüneli için boşluklar bırakılmalı, her biri hızlı açılır bir kapıyla kapatılmalıdır.

Sanal reklam bindirmeleri ve federasyon kuralları

Yayın hakkı sahipleri aynı pano konumunu giderek daha sık birkaç kez satıyor; her bölgesel yayın akışında pano içeriği sanal bir bindirmeyle değiştiriliyor. Yönteme göre panoların kameraya kilitli ve titreşimsiz bir görüntü, hat boyunca tekdüze renk ya da özel bir yüksek kare hızı modu vermesi gerekir; müsabakanın hangi yöntemi kullandığını sorun. Federasyonlar ve organizatörler de saha kenarı sistemlerini genel hatlarıyla düzenler: taç çizgisine mesafe, yükseklik, oyun sırasında parlaklık ve animasyon, koruyucu ped. Sporunuz ve seviyeniz için güncel talimatı edinin ve uygunluğu tedarikin yazılı koşulu yapın.

Stadyum LED ekran için parlaklık ve güneş yönü

Açık bir stadyumun ana ekranları 6.000 ile 8.000 nit, kapalı bir spor salonu LED ekran sistemi 1.500 ile 2.500 nit ister. Futbol sahaları genellikle kuzey-güney doğrultusunda uzanır; kuzey yarımkürede güney uçtaki ekran kuzeye bakar, gün boyu gölgededir ve 6.000 nit ona yeter. Kuzey uçtaki ekran ise güneye, doğrudan güneşe bakar; 8.000 nit ve derin gölgelikli bir maske ister. Batıya bakan ekranlar ikindi maçlarında alçak güneşle karşılaşır. Gece, projektör ışığında tam çıkışta bırakılmış bir ekran seyircinin gözünü alır ve kamerada patlar; ortam ışığı sensörü onu 1.500 ile 2.500 nit düzeyine indirmelidir.

IP65, rüzgâr yükü, çelik ve statik rapor

Dış mekân LED ekran alma rehberimizdeki her madde burada da geçerlidir. Ana ekranlar ve açık havadaki şerit ekranlar ön ve arka yüzde IP65 olmalıdır, çünkü çatı kenarındaki bir ekranın arkası hava koşullarına açıktır. Saha kenarı panoları aynı sınıfa ek olarak zemin seviyesinde sızdırmaz konnektör ister; sulama suyunun içinde dururlar. XR Arena kabinleri iki yüzden de sızdırmazdır; kulelerdeki kalıcı ekranlar için XR Vision ve XR Rugged sabit kurulum seçenekleridir.

Bir video ekranı yelkendir. Yerden 25 ile 30 m yükseğe monte edilmiş 84 m²'lik bir ekran metrekare başına 1,2 ile 1,5 kN tasarım rüzgâr basıncı görür; bu, çeliğe 100 ile 125 kN yatay kuvvet demektir. Buna kabin ağırlığı ve Türkiye'de deprem durumu eklenir. Ekran çatıya asılıyorsa yükü çatının mühendisi onaylamalıdır. Yetkili inşaat mühendisi imzalı statik rapor montajın koşuludur. Çatının dolu bir ekranı taşıyamadığı yerde XR Air gibi bir mesh ürün hem ağırlığı hem rüzgâr alanını azaltır.

Kontrol odası, canlı görüntü, tekrar ve skor sistemi entegrasyonu

Ekranlar sistemin görünen yarısıdır. Öbür yarısı, sahayı gören bir kontrol odasıdır; operatör burada canlı kamera görüntülerini, anlık tekrarı, skor verisini ve hazır içeriği birleştirir. İşlemci yayın sinyallerini alışılmadık çözünürlüklere ölçeklemelidir: 200 × 1 m'lik bir şerit ekran P10'da yaklaşık 20.000 piksel genişliğindedir ve hiçbir standart video formatı bunu karşılamaz. Grafik sistemi resmî zaman ve skor konsollarını doğrudan okumalı, hücum süresi gibi kural gereği zorunlu göstergeler ise video sistemi arızalansa bile açık kalmalıdır.

Yedeklilik: çift güç ve çift sinyal

Dolu bir stadyumun ve canlı yayının önünde kararan bir ekran, tasarımın dışarıda bırakmak zorunda olduğu arızadır. Her kabin veriyi iki yönden, bir ana ve bir yedek kontrolcünün beslediği bir halka üzerinden alır; kopan bir kablo görünür bir kesintiye yol açmaz. Güç en az iki bağımsız besleme hattına bölünür; böylece atan bir sigorta ekranın tamamını değil, aralıklı kabinleri karartır. Kontrolcüler UPS üzerinde çalışır, fiber iki ayrı güzergâh izler.

Sponsorluk ve taraftar deneyimi: ekranlar ne işe yarar

Bir spor tesisinde LED yatırımının ilk gerekçesi envanterdir: sabit bir pano bir sezon boyunca tek bir sponsoru taşır, saha kenarı LED reklam panosu ise pek çok sponsoru dönüşümlü gösterir ve gol sevincinde bütün halkayı tek bir iş ortağına verebilir. Bunun değeri kulübün yapacağı ticari bir hesaptır; ekran tedarikçisi bunu vaat edemez. İkincisi koltuktaki deneyimdir: tekrarlar, istatistikler, kadrolar, bütün çanağı saran animasyonlar ve güvenlik mesajları aynı yüzeylerde çalışır.

Stadyum LED ekranın iki izleyicisi vardır: çok şeyi affeden tribün ve hiçbir şeyi affetmeyen yayın kamerası. Şartnameyi kameraya göre yazın; tribün de hakkını alır.

Bakım: servis yürüme yolları, erişim ve yedek modül

Sezon içinde bir modül mutlaka arızalanır; soru, teknisyenin ona ne kadar çabuk ulaşacağıdır. Büyük video ekranları çeliğin içine kurulmuş servis yürüme yollarından (catwalk) arkadan servis görür: her iki ya da üç kabin sırasında bir yürüme yolu, 600 ile 800 mm net genişlik, korkuluk ve düşüş önleyici ankraj noktaları; hepsi ilk çizimden itibaren statik tasarımın içinde olmalıdır. LED küpler zemine indirilerek servis görür, bu yüzden vinçler belirli bir takvimle denetlenir ve yük testinden geçirilir. Yedek sahadaysa arızalı bir saha kenarı kabini dakikalar içinde değiştirilir. Aynı üretim partisinden yüzde 3 ile 5 yedek modül bulundurun.

Örnek proje: 20.000 kişilik açık stadyum

20.000 kişilik, sahası kuzey-güney doğrultusunda uzanan açık bir futbol stadyumu alın. En uzak koltuk uçlara çapraz doğrultuda yaklaşık 160 m uzaktadır. İki uca 12,48 × 6,72 m'lik iki ana ekran yerleştirilir; her biri 960 × 960 mm'lik 13 × 7 kabinden oluşur: 84 m² ve P8'de 1.560 × 840 piksel. Güneye bakan kuzey uç ekranı 8.000 nit, güney uç ekranı 6.500 nit olarak tanımlanır. Her ekran tepe değerde yaklaşık 60 kW, ortalamada 20 kW civarı çeker ve yalnızca kabinleriyle 3,5 ton kadar gelir.

Saha kenarı sistemi karşı taç çizgisi boyunca ve iki kale arkasında uzanır: 0,96 m yüksekliğinde yaklaşık 250 m pano, toplam 240 m², P8, yumuşak maske, pedli üst kenar, 3.840 Hz tazeleme, 15 dereceye kadar ayarlanabilen eğim ve dört hızlı açılır kapı. İki uzun tribünün üst kat alnındaki 1 m yüksekliğinde şerit ekran P10'da 2 × 110 m ekler. Bütün sistem tek bir kontrol odasından, yedek kontrolcü, halka veri hattı ve bölünmüş güç beslemesiyle sürülür.

Örnek proje: 5.000 kişilik kapalı spor salonu

Basketbol ve voleybol için kullanılan, izleme mesafeleri 15 ile 38 m arasında değişen 5.000 kişilik bir kapalı spor salonu alın. 500 × 500 mm kabinlerden kurulan, dört yüzü 4,5 × 2,5 m olan bir LED küp ekran 45 m² ve P3.9'da yüz başına 1.152 × 640 piksel verir; altında skor ve süre için 0,5 m yüksekliğinde bir halka bulunur. Parlaklık 2.000 nittir ve spor aydınlatması altında yaklaşık yarısında çalıştırılır. Çerçeve ve vinçlerle asılı yük 3 ile 4 tona ulaşır; çatı mühendisi bunu makaslardaki noktasal yükler olarak onaylamalıdır.

Her spor sahanın üzerinde asgari bir serbest yükseklik ister ve en talepkârı voleyboldur; bu yüzden küpün alt kenarı en yüksek gereksinimin üzerinde durur, vinçler onu konserler için yukarı çekebilir ya da servis için indirebilir. Küp ve halkanın tepe gücü yaklaşık 27 kW, ortalaması 9 kW civarındadır. Küpü P4.8'de 6 × 3,5 m'lik iki kale arkası skorbord destekler ve sahanın kameraya bakan kenarında yumuşak maskeli 60 m saha kenarı panosu durur.

Bir stadyum LED ekran, saha kenarı sistemi ya da LED küp ekran planlıyorsanız Xeron'a tesis çizimlerini, izleme mesafelerini ve müsabaka gereksinimlerini gönderin. Piksel sayısı, çelik ve yayın sınıfı elektronik her tesiste farklı ağırlık taşıdığı için Xeron her projeyi saha keşfinden sonra ayrı tekliflendirir. XR Arena ve uygun düştüğü yerde sabit kurulum serileri üzerine kurulu bir şartname hazırlayalım. Başlamak için xeron.co'da Proje Başlat'ı kullanın.