Dış mekân LED ekran alırken dikkat edilmesi gereken 10 şey

Dış mekân LED ekran bir kez alınır ve sekiz ile on yıl boyunca dışarıda yaşar: güneye bakan bir cephede İstanbul yazları, rüzgârla gelen yağmurun altında kışlar. Bu yüzden teknik şartname, herhangi bir iç mekân ekranından çok daha fazla önem taşır. Mevcut kurulumlarda düzeltmemiz istenen arızaların çoğu teklif aşamasında karara bağlanmıştır: açıkta kalan arka yüz için yanlış IP sınıfı, gölgeli bir demoya göre seçilmiş parlaklık, kimsenin hesaplamadığı bir çelik konstrüksiyon. Bu kontrol listesi imzadan önce doğrulanacak on maddeyi somut geçme ve kalma ölçütleriyle sıralar; ardından en sık yapılan hatalar ve her tedarikçiye sorulacak sorular gelir.

Dış mekân LED ekran neden ayrı bir ürün sınıfıdır

Bir iç mekân LED duvar 22 °C'de, kuru havada, 800 nitte çalışır ve arkasındaki koridordan servis görür. Bir dış mekân LED ekran ise 5.000 ile 10.000 nit arasında, kat kat fazla sürüş akımı ve ısıyla, yağmurun, tozun, tuzlu havanın ve −20 ile +50 °C ortam sıcaklığının giremeyeceği sızdırmaz bir kabinin içinde çalışır. Aşağıdaki her madde bu farktan doğar ve her biri ölçülebilir: tedarikçinin elinde IP65 test raporu ya vardır ya yoktur, parlaklık ya kalibrasyon sonrası ölçülmüştür ya da ham değerdir, çeliğin ya imzalı statik raporu vardır ya da mühendisliği yapılmamıştır. Her maddeye evet veya hayır sorusu olarak yaklaşın; teklifleri karşılaştırmak kolaylaşır.

1. IP koruma sınıfı: ön ve arka yüzde IP65

IP sınıfı kabinin toza (ilk rakam) ve suya (ikinci rakam) ne kadar dayandığını söyler. IP65, toz geçirmez ve her yönden gelen su jetine karşı korumalı anlamına gelir; hava koşullarına doğrudan bakan bir LED yüzey için asgari değer budur. Her dış mekân LED ekranın ön yüzü IP65 olmalıdır. Arka yüz de IP65 olmalıdır; tek istisna kabinlerin tamamen kapalı, çatılı bir muhafazanın içinde ya da boşluğu sızdırmaz bir duvara yaslı durmasıdır ve bu durumda arkada IP54 kabul edilebilir.

Geçme ve kalma ölçütü

Teklif edilen kabin modelinin kendisi için IP test raporunu isteyin; kardeş bir ürünün raporu geçerli değildir. Raporun güç ve veri konnektörleri takılı montajlı kabini kapsadığını kontrol edin; su genellikle konnektörlerden girer. Geçer: bağımsız laboratuvar raporuyla ön ve arka IP65. Şartlı geçer: yalnızca arkası korunaklı konumlarda ön IP65, arka IP54. Kalır: arka sınıfı belirtilmeden ön IP65 yazılan ürün ya da hava koruma kapağıyla sunulan bir iç mekân kabini. Xeron'un XR Rugged ve XR Vision aileleri tam da bu nedenle iki yüzden de sızdırmaz üretilir.

2. Parlaklık: en az 5.000 nit, güneşte daha fazlası

Cepheye vuran doğrudan güneş ışığı 100.000 lüksü aşar. 5.000 nitin altında bir dış mekân LED ekran öğle vakti kaybeder: görüntü görünür ama soluk okunur ve müşteri gündüz ekranın neden bozuk göründüğünü sorar. Gölgeli ya da kuzeye bakan konumlar için 5.000 niti taban, açık güneşte güneye ve batıya bakan yüzeyler için 7.000 ile 10.000 niti hedef alın. Dış mekân parlaklık rehberimiz gerekçeyi ayrıntısıyla anlatır; satın alma kararı tek bir rakama ve o rakamın nasıl ölçüldüğüne iner.

Teklifteki parlaklık değeri nasıl okunur

Parlaklık kalibrasyon sonrası, ekranın gerçekten çalışacağı beyaz noktada ve ölçüm yöntemi belirtilerek verilmelidir. Kalibrasyon öncesi ham LED değeri, renkler kabinler arasında eşitlendikten sonra ekranın verdiğinden yüzde 20 ile 30 daha yüksek olabilir. Geçer: ölçüm yöntemi yazılı, 5.000 nit ve üzeri kalibre parlaklık ile gün ışığında ölçülmüş bir kontrast değeri. Kalır: yöntemsiz tek bir tepe rakamı ya da kalibrasyon sonrası sorulduğunda düşen bir katalog değeri.

3. Otomatik parlaklık sensörü ve gece kısma

Gece yarısı 8.000 nitte çalışan bir ekran komşular için rahatsızlık, belediyeye şikâyet nedeni ve erken yaşlanma makinesidir; LED ömrü sürüş akımı ve ısıyla kısalır. Kontrolcü ortam ışığı sensörünü okuyup çıkışı sürekli ayarlamalı, bir program ise gece çıkışını tepe değerin yüzde 30 ile 40'ıyla sınırlamalıdır. Geçer: ekranla aynı gökyüzünü gören bir yere monte edilmiş, teslimata dahil bir sensör ve düzenleyebileceğiniz bir kısma eğrisi. Kalır: yalnızca elle parlaklık ayarı ya da kimsenin fiyatlamadığı opsiyonel bir sensör satırı.

4. Isı tasarımı: klimaya bağımlı olmadan −20 ile +50 °C

Sudan sonra ikinci düşman ısıdır. Tam parlaklıkta bir metrekare dış mekân LED, çektiği 600 ile 800 W'ın büyük bölümünü ısıya çevirir ve bu ısı, hava koşullarını içeri almadan sızdırmaz bir kabinden dışarı çıkmak zorundadır. İyi tasarlanmış kabinler ısıyı alüminyum gövde ve arka kanatçıklar üzerinden konveksiyonla atar; kötüleri bozulan fanlara ya da daha kötüsü, bakımı gereken ikinci bir sistem hâline gelen klimalı bir muhafazaya güvenir. Katalogdaki çalışma aralığı −20 ile +50 °C ortam sıcaklığı olmalı ve tedarikçi kabinin bu aralığa nasıl ulaştığını açıklayabilmelidir.

Geçer: en az −20 ile +50 °C çalışma aralığı, dış klimaya bağımlılığı olmayan pasif ya da kapalı fanlı soğutma ve ekranın arkasındaki boşluk ve havalandırma gereksinimlerinin net yazılması. Kalır: ağustosta koyu renkli bir cephenin aşacağı +40 °C'de biten bir aralık ya da modüllerin yalnızca arka muhafaza iklimlendirildiğinde soğuduğu bir tasarım. Kabin anma sıcaklığını aştığında ne olduğunu sorun; kontrollü bir güç düşürme kabul edilebilir, kapanma kabul edilemez.

5. Ön servis mi arka servis mi

Her dış mekân LED ekranda bir gün bir modül değişecektir. Soru, teknisyenin modüle ekran duvardayken önden mi, yoksa kabinlerin arkasındaki bir yürüme yolundan mı ulaşacağıdır. Ön servisli kabinler modülleri ve güç kaynaklarını manyetik ya da aletle açılan bağlantılarla ön yüzden söker; arka servisli kabinler arkalarında 600 ile 800 mm boşluk ve bir insanın oraya girebileceği bir yol ister. Bu tercih çeliğin derinliğini, platformun genişliğini, güvenlik ekipmanını ve gelecekteki her onarımın maliyetini belirler.

Servis erişiminin çeliğe etkisi

Ön servisli bir ekran hafif bir çerçeveyle duvardan 150 ile 250 mm açıkta durabilir; arka servisli bir ekran yürüme yolu, korkuluk ve çoğu zaman merdiven ya da kapak ister, bu da strüktür, ağırlık ve maliyet ekler. Arkasına erişim olmayan bir cephede ön servis tek uygulanabilir yanıttır; bağımsız bir pilonda ya da platformlu bir çatı panosunda arka servis kabin başına daha ucuz olabilir. Geçer: servis yöntemi yazılı, erişim yolu çizili ve çelik teklifi bununla uyumlu. Kalır: arkasına erişim olmayan bir duvar için teklif edilmiş arka servisli kabin.

6. Kabin ağırlığı, çelik konstrüksiyon ve rüzgâr yükü

Bir dış mekân LED kabini döküm alüminyumda metrekare başına 30 ile 45 kg, çelik gövdede 50 ile 65 kg gelir; taşıyıcı strüktür bunun bir katını daha ekler. Bu ölü yükün üzerine rüzgâr, ekranın tüm yüzüne yatay bir basınç olarak etkir ve tabela için tasarlanmış bir konsol bu yükü taşımak üzere hiç düşünülmemiştir. XR Air gibi mesh kabinler bu ağırlığın küçük bir kısmını taşır ve rüzgârı içinden geçirir; cam cephelere bu yüzden uyar. XR Bastion gibi dayanıklı kiralama kabinleri ise geçici etkinliklerde kendi truss sistemine asılır. Kalıcı bir ekranın strüktürü önceki bir işten kopyalanmamalı, saha için hesaplanmalıdır.

Örnek: İstanbul'da 6 × 4 m cephe ekranı

500 × 1000 mm kabinlerle 6,9 mm aralıkta 24 m²'lik bir ekran alın: 48 kabin ve yaklaşık 864 × 576 piksel. Metrekare başına 35 kg ile kabinler yaklaşık 840 kg gelir; çerçeve, konsollar ve kaplamayla toplam iki ton civarına çıkar. Metrekare başına 1 kN mertebesinde bir tasarım rüzgâr basıncı yüze yaklaşık 24 kN yatay kuvvet ekler; ankrajlar ve taşıyıcı duvar bunu güvenlik payıyla karşılamalıdır. Geçer: duvarı, ankrajları ve çerçeveyi ölü yük, rüzgâr ve İstanbul için deprem yükleri altında ele alan, yetkili inşaat mühendisi imzalı bir statik rapor. Kalır: LED tedarikçisinin sahaya özel hesap içermeyen konsol çizimi.

7. Güç: tepe ve ortalama kW, ayrı hat, parafudr ve UPS

İki güç değeri önemlidir. Tepe tüketim, 6,9 mm aralıkta tipik olarak metrekare başına 600 ile 800 W, sigortayı ve kabloyu boyutlandırır. Ortalama tüketim, normal içerik ve sensörlü kısmayla genellikle metrekare başına 200 ile 300 W, elektrik faturasını boyutlandırır. Yalnızca ortalama gücü veren tedarikçi size tam beyazda atan bir sigorta bırakır; yalnızca tepe gücü veren tedarikçi ise gerçek işletme maliyetinin üç katını bütçelemenize yol açar.

Örnek: 6,9 mm aralıkta 24 m²

Yukarıdaki 6 × 4 m ekran için tepe yük yaklaşık 17 kW, ortalama yük yaklaşık 6 kW'tır. Bu, 3 × 40 A sigortalı ayrı bir üç fazlı hat, tepe değere göre boyutlanmış kablo, dağıtım panosunda Tip 2 parafudr ve şebekedeki bir dalgalanmanın ekranı ücretli bir reklam sırasında siyah kareye düşürmemesi için kontrolcü ile ağ anahtarına küçük bir UPS demektir. Günde 18 saatte yıllık enerji 35 ile 40 MWh mertebesindedir. Geçer: iki değer de yazılı, hat ayrı, parafudr belirtilmiş. Kalır: ekranın bina aydınlatmasıyla aynı devreyi paylaşması.

8. Gerçek izleme mesafesine göre piksel aralığı

Dış mekân aralıkları vitrin ve otobüs durağı gibi yakın alan yüzeyler için 4 mm'den, yolun karşısından okunan cephe ve pilonlar için 10 mm'ye uzanır. Piksel aralığı rehberimizdeki on kat kuralı burada da geçerlidir: metre cinsinden minimum rahat izleme mesafesi kabaca milimetre cinsinden aralığa eşittir ve optimum mesafe bunun iki ile üç katındadır. 6,9 mm bir ekran dolayısıyla 7 m'den temiz okunur ve 14 ile 20 m arasından en iyi görünür; İstanbul'daki sokak seviyesi DOOH konumlarının çoğu bu tarife uyar.

Gerçek mesafeyi uzak kaldırımdan değil, izleyicinin durduğu en yakın noktadan ölçün ve maliyetin de gücün de aralığın karesiyle ölçeklendiğini unutmayın: aynı boyuttaki 4 mm bir ekran 6,9 mm ekranın üç katı piksele sahiptir ve fiyatı buna göredir. Geçer: ölçülmüş izleme mesafesinden seçilmiş aralık ve piksel cinsinden yazılı çözünürlük. Kalır: 30 m'den okunacak bir ekran için katalogdaki en ince aralık ya da yayaların kol mesafesinden geçtiği bir yüzey için fiyata göre seçilmiş kaba aralık.

9. Garanti, yedek modül ve sahada müdahale süresi

Bir dış mekân LED ekran açık olduğu her saat para kazanır; garanti koşulları kaç saat kapalı kalacağını belirler. Kabin, modül ve güç kaynağında en az üç yıl ve merkeze gönderme vaadi yerine yazılı bir sahada müdahale süresi arayın. Toplamın yüzde 2 ile 3'ü kadar, aynı üretim partisinden teslim edilen yedek modül, onarımın gözle görülür farklı renkte bir yama bırakmamasını sağlar. Geçer: üç yıl ve üzeri garanti, saat cinsinden tanımlı sahada müdahale, fiyata dahil aynı partiden yedekler. Kalır: bir yıllık garanti, opsiyonel satır olarak yedekler ya da elden geldiğince diye tarif edilen müdahale süresi.

10. İzin ve yapı: belediye izni, ruhsat ve statik onayı

Türkiye'de bir dış mekân LED ekran aynı anda hem tabela hem yapıdır ve ikisi de evrak ister. Belediyenin ilan ve reklam yönetmeliği boyutu, konumu, parlaklığı ve saatleri düzenler; izin belirli bir ekran ve adres için verilir ve her yıl ilan reklam vergisi ödenir. Ekran bir binaya bağlanıyorsa altıncı maddedeki statik rapor dosyanın parçasıdır ve bazı ilçelerde çatıya monte çerçeve için ruhsat tadilatı gerekir. Geçer: izin başvurusu projede kapsamlanmış ve fiyatlanmış, statik rapor imzalı, gece parlaklık sınırları belgelenmiş. Kalır: izinlerin sonra alınabileceği varsayımıyla dikilmiş bir ekran.

Dış mekân LED ekran sahada değil, teklif aşamasında başarısız olur. Bu listedeki her madde sorması bedava, atlaması pahalı bir sorudur.

Dış mekân LED ekran alırken sık yapılan hatalar

1. 01Parlaklığı showroomdaki ya da gölgeli bir duvardaki demodan değerlendirmek; tek geçerli test, öğle vakti hedeflenen konumdur.
2. 02Arkası açık havaya bakan bir ekranda arka sınıfı belirtilmemiş ön IP65'i kabul etmek.
3. 03Arkasına erişim olmayan bir cephe için arka servisli kabin seçip bakım platformunun maliyetini sonradan keşfetmek.
4. 04Çeliği, yetkili mühendis imzalı statik rapor olmadan tabelacıya bırakmak.
5. 05Elektrik hattını ortalama güce göre boyutlandırıp ilk tam beyaz karede sigortayı attırmak.
6. 06Ortam ışığı sensörünü atlayıp bütün gece tepe çıkışta çalışmak.
7. 07Yolun karşısından okunacak bir ekran için katalogdaki en ince aralığı almak.
8. 08Tam ihtiyaç kadar modül sipariş edip aynı partiden yedek bırakmamak.
9. 09Belediye izni çıkmadan montaja başlamak.

Teklifleri karşılaştırma: her tedarikçiye ne sorulmalı

Aynı soruları her tedarikçiye yazılı olarak sorun ve yanıtları yan yana karşılaştırın. Bu iş bir öğleden sonra sürer ve bir ürün fiyatı ile çalışan bir ekran fiyatı arasındaki farkı ortaya çıkarır. Bir tedarikçi bir soruyu yanıtlayamıyorsa eksik yanıtı sonradan ödeyeceğiniz bir maliyet olarak görün.

1. 01Teklif edilen kabin için ön ve arka IP sınıfı, bağımsız test raporu ekli.
2. 02Nit cinsinden kalibre parlaklık, ölçüm yöntemi ve gün ışığı kontrast değeri.
3. 03Çalışma sıcaklığı aralığı ve soğutma yöntemi; dış klimaya herhangi bir bağımlılık.
4. 04Servis yöntemi ve çizili erişim yolu; kabin derinliği ve arkadaki boşluk.
5. 05Metrekare başına kabin ağırlığı, toplam sistem ağırlığı ve statik raporu kimin imzalayacağı.
6. 06Metrekare başına tepe ve ortalama güç, önerilen sigorta değeri, parafudr ve UPS.
7. 07Piksel aralığı, piksel cinsinden çözünürlük ve seçildiği izleme mesafesi.
8. 08Garanti süresi, saat cinsinden sahada müdahale süresi ve dahil edilen yedek modül sayısı.
9. 09Hangi izinlerin gerektiği, başvuruyu kimin yapacağı ve fiyata neyin dahil olduğu.
10. 010Aynı kabinin en az üç yıldır dışarıda çalışan referans kurulumları.

Bir dış mekân LED ekran planlıyorsanız Xeron'a sahayı, ölçüleri ve izleme konumunu gönderin; yanıt ister XR Rugged, ister XR Vision, ister XR Air olsun, bu kontrol listesi üzerine kurulu bir şartname, statik brifi ve teklif hazırlayalım. Başlamak için xeron.co'da Proje Başlat'ı kullanın.